ปส. จับมือ IAEA-สหรัฐฯ ถกโมเดลเงินทุน SMR รับแผนนิวเคลียร์ 9,000 เมกะวัตต์

การพัฒนาโรงไฟฟ้านิวเคลียร์ขนาดเล็ก หรือ SMR ไม่ได้มีเพียงเรื่องเทคโนโลยีและความปลอดภัย แต่ยังมีโจทย์สำคัญด้านเงินลงทุน กฎหมาย และบุคลากร โดยเฉพาะโครงการแรกที่มีต้นทุนและความเสี่ยงสูง ซึ่งไทยต้องเตรียมความพร้อมก่อนเดินหน้าพัฒนาในอนาคต

นพ.รุ่งเรือง กิจผาติ เลขาธิการสำนักงานปรมาณูเพื่อสันติ (ปส.) เปิดเผยว่า วันที่ 2-6 พ.ย. 2569 ปส. ร่วมกับทบวงการพลังงานปรมาณูระหว่างประเทศ (IAEA) และกระทรวงพลังงานสหรัฐฯ จัดอบรมเชิงปฏิบัติการระดับภูมิภาค IAEA–United States Regional Workshop on Scaling SMR Deployment: From FOAK to NOAK Financing Models ที่โรงแรมเบสท์ เวสเทิร์น จตุจักร กรุงเทพฯ

การประชุมแบ่งเป็น 2 ช่วง ได้แก่ วันที่ 2-3 พ.ย. หารือระดับนโยบาย และวันที่ 4-6 พ.ย. เจาะลึกด้านเทคนิคและการเงิน มีผู้เข้าร่วมประมาณ 70 คน เป็นผู้เชี่ยวชาญจากอาเซียนประมาณ 45 คน จากอินโดนีเซีย มาเลเซีย ฟิลิปปินส์ สิงคโปร์ และเวียดนาม ที่เหลือเป็นผู้แทนหน่วยงานกำกับดูแล องค์กรพลังงาน และสถาบันการเงินของไทย
 

ความร่วมมือครั้งนี้มีหน่วยงานไทยเข้าร่วม ได้แก่ กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.) สำนักงานนโยบายและแผนพลังงาน (สนพ.) การไฟฟ้าฝ่ายผลิตแห่งประเทศไทย (กฟผ.) และบริษัท ปตท. จำกัด (มหาชน) รวมถึงหน่วยงานสหรัฐฯ และสถาบันการเงินระหว่างประเทศ เช่น กระทรวงการคลังสหรัฐฯ ธนาคารเพื่อการส่งออกและนำเข้าแห่งสหรัฐฯ (U.S. EXIM) ธนาคารโลก (World Bank) บรรษัทเงินทุนระหว่างประเทศ (IFC) และธนาคารพัฒนาเอเชีย (ADB) ตลอดจนผู้เชี่ยวชาญด้านอุตสาหกรรมและพลังงานนิวเคลียร์

ชี้เงินทุน 1 ใน 3 จุดอ่อนที่ไทยต้องเร่งแก้

นพ.รุ่งเรือง กล่าวว่า หลายประเทศในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ รวมถึงไทย กำลังสนใจพัฒนาโรงไฟฟ้า SMR แต่การเริ่มต้นโครงการแรก หรือ FOAK (First-of-a-Kind) มีต้นทุนและความเสี่ยงสูง ก่อนจะขยายไปสู่โครงการลำดับต่อไป หรือ NOAK (Nth-of-a-Kind) ที่มีโอกาสลดต้นทุนจากประสบการณ์และการพัฒนาเทคโนโลยี

ช่วงเปลี่ยนผ่านดังกล่าวทำให้การจัดโครงสร้างเงินทุน การบริหารความเสี่ยง และการจัดซื้อจัดจ้างมีความซับซ้อน เวทีนี้จึงมุ่งให้ความรู้เรื่องการวิเคราะห์ต้นทุนและรูปแบบการระดมทุน โดยจะสาธิตเครื่องมือประเมินต้นทุน ACCERT ของห้องปฏิบัติการแห่งชาติอาร์กอนน์ สหรัฐฯ รวมถึงแนวทางระดมทุนจากธนาคารเพื่อการพัฒนาพหุภาคี (MDBs) และหน่วยงานสินเชื่อเพื่อการส่งออก (ECA)

ทั้งนี้ ผลประเมินความพร้อมโครงสร้างพื้นฐานระดับชาติ 19 ด้าน ตามกรอบ IAEA Milestones Approach พบว่าไทยมี 3 ด้านที่ต้องเร่งดำเนินการอย่างมีนัยสำคัญ ได้แก่ นโยบายและจุดยืนระดับชาติ การบริหารจัดการโครงการ และเงินทุนกับการจัดหาเงินลงทุน

ส่วนอีก 6 ด้านที่ต้องพัฒนาเพิ่มเติม ได้แก่ ทรัพยากรบุคคล การมีส่วนร่วมของประชาชนและผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย สถานที่ตั้งและสิ่งอำนวยความสะดวก การคุ้มครองสิ่งแวดล้อม วัฏจักรเชื้อเพลิงนิวเคลียร์ และการมีส่วนร่วมของภาคอุตสาหกรรมในประเทศ

ผู้ขอใบอนุญาตต้องพร้อมด้านการเงิน

เลขาธิการ ปส. กล่าวว่า ในฐานะผู้กำกับดูแล ปส. ต้องพิจารณาความสามารถด้านการเงินและการบริหารจัดการของผู้ขอใบอนุญาต ตั้งแต่ขั้นตอนคัดเลือกพื้นที่จนถึงการก่อสร้าง เพื่อให้มั่นใจว่าผู้พัฒนาโครงการมีศักยภาพดำเนินกิจการได้อย่างปลอดภัย

นอกจากนี้ ต้องมีหลักประกันทางการเงิน (Financial Assurance) ทั้งกองทุนจัดการกากกัมมันตรังสีและเชื้อเพลิงใช้แล้ว รวมถึงกองทุนรื้อถอนโรงไฟฟ้า (Decommissioning Fund) เพื่อให้มีเงินรองรับความปลอดภัยตลอดอายุโครงการจนถึงการเลิกดำเนินงาน

เร่งออกกฎหมายลูก รองรับ SMR หลายรูปแบบ

ด้านกฎหมาย ไทยมี พ.ร.บ.พลังงานนิวเคลียร์เพื่อสันติ พ.ศ. 2559 บังคับใช้แล้ว และร่าง พ.ร.บ.ความรับผิดทางแพ่งต่อความเสียหายทางนิวเคลียร์ พ.ศ. .... อยู่ระหว่างขั้นตอนเสนอคณะรัฐมนตรี ซึ่งครอบคลุมการกำกับดูแลสถานประกอบการทางนิวเคลียร์ได้เกือบทั้งหมด

อย่างไรก็ตาม SMR มีหลายรูปแบบ ทั้งโรงไฟฟ้าโมดูลาร์บนบกและโรงไฟฟ้านิวเคลียร์ลอยน้ำ ปส. จึงต้องจัดทำกฎหมายลำดับรองเพิ่มเติม ทั้งกฎกระทรวง ประกาศ ปส. และระเบียบคณะกรรมการพลังงานนิวเคลียร์เพื่อสันติ โดยเฉพาะเกณฑ์ประเมินสถานที่ตั้ง การผลิตโมดูลสำเร็จรูปจากโรงงานต่างประเทศ การประกอบในพื้นที่จริง และการจัดการกากกัมมันตรังสี

สำหรับการอนุญาตตาม พ.ร.บ.พลังงานนิวเคลียร์เพื่อสันติ พ.ศ. 2559 มี 5 ขั้นตอน ครอบคลุมตั้งแต่การขอใช้พื้นที่ การก่อสร้าง การบรรจุเชื้อเพลิงและทดสอบเดินเครื่อง การขอใบอนุญาตดำเนินการ ไปจนถึงการเลิกดำเนินการ โดยข้อกำหนดและเอกสารทางเทคนิคจะระบุไว้ในกฎกระทรวงอย่างโปร่งใส

ทั้งนี้ SMR ใช้ชิ้นส่วนที่ผลิตสำเร็จจากโรงงานก่อนนำมาประกอบในพื้นที่จริง จึงช่วยลดเวลาตรวจสอบทางวิศวกรรมหน้างานได้ ขณะที่การอ้างอิงผลรับรองแบบ (Design Certification) และประสบการณ์ของประเทศต้นทางเทคโนโลยีจะช่วยเพิ่มประสิทธิภาพการพิจารณา โดย ปส. จะเน้นตรวจสอบความปลอดภัยด้านสิ่งแวดล้อมและปัจจัยเฉพาะของพื้นที่ในไทย

ย้ำ ปส. เป็นผู้กำกับ ไม่ใช่ผู้ลงทุน

นพ.รุ่งเรือง ย้ำว่า ปส. เป็นหน่วยงานกำกับดูแลอิสระ (Independent Regulator) มีหน้าที่คุ้มครองความปลอดภัยของประชาชน สังคม และสิ่งแวดล้อม ไม่ใช่ผู้ลงทุนหรือผู้พัฒนาโครงการ ส่วนบทบาทอำนวยความสะดวกดำเนินการผ่านการเป็นสำนักงานเลขานุการของคณะกรรมการพลังงานนิวเคลียร์เพื่อสันติ เพื่อให้กิจกรรมนิวเคลียร์เป็นไปตามมาตรฐานความปลอดภัย

ด้านบุคลากร ปส. ได้จัดทำกรอบอัตรากำลังและตั้งสถาบันพัฒนาศักยภาพบุคลากรการกำกับดูแลนิวเคลียร์และรังสีขึ้นเป็นการเฉพาะ พร้อมยกร่างแผนแม่บทพัฒนาทรัพยากรบุคคลระยะยาว (HRDP) เพื่อเตรียมผู้เชี่ยวชาญรองรับโรงไฟฟ้า SMR กำลังผลิตสูงสุด 9,000 เมกะวัตต์ ภายในปี 2593 ตามร่างแผนพัฒนากำลังผลิตไฟฟ้า (PDP 2026) ซึ่งยังอยู่ระหว่างจัดทำ

มี 23 สถานีเฝ้าระวังรังสี เชื่อมระบบ IAEA

ส่วนการรับมือเหตุฉุกเฉิน ปส. มีศูนย์อำนวยการสถานการณ์ฉุกเฉินทางนิวเคลียร์และรังสี (NuREAC) และรถปฏิบัติการฉุกเฉินทางรังสีที่พร้อมทำงานตลอด 24 ชั่วโมง พร้อมสถานีตรวจวัดรังสีเตือนภัยล่วงหน้า 23 สถานีทั่วประเทศ แบ่งเป็นสถานีตรวจวัดในอากาศ 21 สถานี และใต้น้ำ 2 สถานี

ระบบดังกล่าวเชื่อมโยงข้อมูลแบบเรียลไทม์กับระบบ IRMIS ของ IAEA และเครือข่าย ASEAN-RDEP เพื่อเฝ้าระวังรังสีข้ามพรมแดน รวมถึงใช้โปรแกรม HotSpot สำหรับจำลองการกระจายตัวของรังสี และ JRODOS สำหรับสนับสนุนการตัดสินใจและประเมินผลกระทบเมื่อเกิดเหตุฉุกเฉิน

"การสร้างความเชื่อมั่นของประชาชนต้องยึดหลักธรรมาภิบาล โปร่งใส ตรวจสอบได้ และปฏิบัติตามมาตรฐานความปลอดภัยของ IAEA อย่างเคร่งครัด พร้อมเปิดโอกาสให้ประชาชน ชุมชน และผู้มีส่วนได้ส่วนเสียเข้าถึงข้อมูลทางวิทยาศาสตร์ที่ถูกต้องตั้งแต่เริ่มโครงการ"